Η Ευρωπαϊκή ενοποίηση αποτελεί επιλογή των ελληνικών κυβερνήσεων αποφασιστικής σημασίας, ιδιαίτερα στην οικονομική της διάσταση, η οποία συνοδεύεται από συγκεκριμένα κοινωνικά, πολιτικά, πολιτισμικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά, που με τη σειρά τους καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η χώρα μας μετέχει στην παγκόσμια οικονομία.

Η αντιμετώπιση της πιο πάνω πραγματικότητας συνδέεται με το πόσο έχουμε συνειδητοποιήσει τον υφιστάμενο κοινωνικό και οικονομικό μετασχηματισμό της χώρας μας στην διαδικασία της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η οποία είναι αποτέλεσμα παγκόσμιων συσχετισμών και ανακατατάξεων που προκαλούνται από την βιομηχανική ανάπτυξη και τον λεγόμενο τεχνολογικό πολιτισμό. Από αυτή την οπτική γωνία, όταν αναφερόμαστε στο μετασχηματισμό του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, δεν αναφερόμαστε σε μια αφηρημένη επιλογή που επιδιώκει να εξομοιώσει τον Έλληνα με τον Ευρωπαίο πολίτη, αλλά σε δομικές αλλαγές σε όλους τους τομείς της ελληνικής οικονομίας και πολιτείας.

Το πρόβλημα είναι ότι παρότι αυτή η αναγκαιότητα διατυπώνεται τόσο γραπτά όσο και προφορικά, στην πράξη υπάρχει αντίδραση στις αλλαγές βιομηχανικού και τεχνολογικού τύπου και έχουν στηθεί στεγανά στη γνώση που είναι απαραίτητη για να κατανοηθεί αυτή η πραγματικότητα.

Ένα από τα ιδεολογικά, εννοιολογικά εργαλεία, που επιτρέπει στην αντίδραση αυτή να καταδυναστεύει το εκπαιδευτικό μας σύστημα, είναι η έννοια της της παιδείας. Σε αυτήν δε, δεν αποδίδονται μόνον η παροχή γνώσεων, ικανοτήτων, η βελτίωση του νοητικού επιπέδου και της ικανότητας να κατανοούν οι πολίτες τον κόσμο και να λαμβάνουν ορθολογικότερες αποφάσεις, αλλά και στη διαμόρφωση πολιτιστικών αξιών επιχειρηματικής κουλτούρας και εργασιακού ήθους. Το λάθος στην προκειμένη περίπτωση είναι το ότι μέσα στην έννοια της παιδείας τοποθετούν την έννοια της κουλτούρας. Με αυτό τον τρόπο συγχέουν μια ενεργητική διαδικασία όπως είναι η παιδεία και η τυπική και άτυπη εκπαίδευση, με μια διαδικασία παθητική και μη άμεσα ελεγχόμενη όπως η κουλτούρα (αξίες, νοοτροπίες, πρότυπα, στερεότυπες πεποιθήσεις κ.ά.).

Εφόσον θέλουμε μια αναβάθμιση της παιδείας χρειάζεται μια αρκετά μεγάλη μεταβατική περίοδος, με αλλαγές και ριζικές και βαθμιαίες (οι νοοτροπίες δεν αλλάζουν με διατάγματα), με ελεγχόμενους πειραματισμούς, με αλλεπάλληλες αποτιμήσεις και διαρθρωτικές κινήσεις, που σίγουρα ξεπερνάει τη θητεία ενός υπουργού ή μιας κυβέρνησης. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση στην εκπαίδευση πρέπει να αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό, και ότι η όποια αλλαγή θα έλθει όχι από τη γραφειοκρατία αλλά από την αλληλεπίδραση του εκπαιδευτικού συστήματος με την ελληνική, την ευρωπαϊκή και την παγκόσμια οργάνωση της παραγωγής και τη διαχείριση αυτής της αλληλεπίδρασης.

Το κατ' εξοχήν σχολικό θεσμικό πλαίσιο (Ενιαίο Πολυκλαδικό Λύκειο) που βρισκόταν σε αντιστοιχία με τις ευρύτερες κοινωνικοπαραγωγικές σχέσεις και μέσα από τη δομή του (δυνατότητα επιλογών κύκλων και κλάδων, άρα και μαθημάτων και εκπαιδευτικών) παραμελήθηκε από τους εισηγητές του με αποτέλεσμα να καταργηθεί. Οι απόφοιτοί του, παρότι ισότιμοι με αυτούς των γενικών λυκείων και των τεχνικών επαγγελματικών λυκείων σε πολλούς διαγωνισμούς για θέσεις στο δημόσιο οι προκηρύξεις δεν τους περιλαμβάνουν.

Ουσιαστικά με την κατάργηση των ΕΠΛ και την μετονομασία των Γενικών Λυκείων σε Ενιαία Λύκεια, και των Τεχνικών Επαγγελματικών Λυκείων και Τεχνικών Επαγγελματικών Σχολών σε Τεχνικά Επαγγελματικά Εκπαιδευτήρια, στερήθηκε η Ελληνική κοινωνία το θεσμικό πλαίσιο που θα την οδηγούσε σε διαμόρφωση εκπαιδευτικού συστήματος το οποίο θα ανταποκρινόταν στις σύγχρονες προκλήσεις και θα διαμόρφωνε εκείνη το είδος της κουλτούρας που θα βοηθούσε τον μαθητή και μελλοντικό εργαζόμενο να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της νέας βιομηχανικής και τεχνολογικής αναδιάρθρωσης που συντελείται σε παγκόσμιο αλλά και ευρωπαϊκό επίπεδο, χωρίς να αλλοτριωθεί και χωρίς να χάσει την ελληνική του ταυτότητα. 

Θεωρήσεις

- Οι σημερινοί Έλληνες μαθητές και μελλοντικοί πολίτες είναι αναγκαίο να είναι ενήμεροι και εμποτισμένοι με δημιουργική νοημοσύνη, με στόχο την ικανότητα λύσης πολιτικών, κοινωνικών και βιομηχανικών προβλημάτων. Τα προβλήματα αυτά που καλούνται να επιλύσουν πηγάζουν από τα φαινόμενα:

- της παγκοσμιοποίησης

- της ευρωπαϊκής ενοποίησης

- και του τρόπου που οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες τα διαχειρίζονται.

Η αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων, πέρα από την ευφυΐα και την ενεργητικότητα, απαιτούν καθαρή και ουσιαστική σκέψη.

Είναι αναγκαίο να μετατοπιστεί η παρεχόμενη εκπαίδευση από τις κλασικές σπουδές στις κοινωνικές.

Τα μαθήματα κοινωνιολογίας συμβάλλουν στο να διαμορφώσουν οι μαθητές μια ενιαία εικόνα για τη διαμορφούμενη πραγματικότητα και να υιοθετήσουν τις κατάλληλες συμπεριφορές για την επιτυχή αντιμετώπιση, προσαρμογή ή και εξέλιξή της, αποφεύγοντας ταυτόχρονα αλλοτριωτικές και εργαλειακές στάσεις ζωής.

Γράφει ο Κοινωνιολόγος

Βενέτης Σταμάτης